Editörün Masasından Avukatın Masasına: Yapay Zekâyla Dosya Hazırlamak

Yapay zekâ avukatın dosyasını daha hızlı hazırlatabilir. Ancak imzayı atan, sırrı saklayan ve hatanın hesabını veren yine avukattır. Bu yazı, kitap editörlerinin yaşadığı tartışmadan yola çıkarak avukatlıkta yapay zekânın nerede işe yaradığını ve nerede tehlikeli olduğunu anlatıyor.

Bağımsız Editörler Platformu geçtiğimiz aylarda “Kitap Editörlüğünde Yapay Zekâ Kullanımı” konusunu konuştu. Toplantıyı aktaran paylaşımda editörlerin sözleri dikkat çekiciydi. Gelen kitapların çoğunda yapay zekâ izi görüyorlardı. Metni bir yapay zekâ aracına yüklemekten çekiniyorlardı. Aracın metni düzenlemek yerine değiştirdiğinden de şikâyet ediyorlardı. Aynı yıl Sennur Sezer Emek-Direniş Ödülleri’nde öykü seçici kurulu, yapay zekâ destekli üretime ilişkin güçlü emareler gerekçesiyle öykü dalında ödül vermedi.

Bu cümlelerin her biri bir hukuk bürosunda da kurulabilir. Editörün masasındaki roman dosyasının yerine müvekkil dosyasını koyduğunuzda sorular aynı kalır. Avukatlıkta ise yanlışın bedeli daha ağırdır: bir dava, bir müvekkilin hakkı ve avukatın mesleği.

Editörlerin Üç Sorunu, Avukatın Üç Sorunu

Editörlerin tartışması üç başlıkta toplandı. Üçünün de avukatlıkta daha sert bir karşılığı var.

Editörler için bu soruların cevabı büyük ölçüde “vicdan ve etik kod” alanında kalıyor. Avukatlar için durum farklıdır. Avukatlık Kanunu, Meslek Kuralları, KVKK ve ceza hukuku bu soruların her birine somut bir sorumluluk bağlıyor.

Editörlerin “yapay zekâ kullanımını yüzde 100 tespit etmek mümkün değil” tespiti de avukatlıkta önemini yitirir. Mahkeme yapay zekâ kullanılıp kullanılmadığını sormaz. Dilekçede yazılanın doğru olup olmadığına bakar. Yanlışı kimin ürettiği değil, kimin imzaladığı önemlidir.

En Büyük Risk: Var Olmayan Yargıtay Kararı

Editörler aracın metni değiştirmesinden şikâyet ediyordu. Avukatlıkta bunun en tehlikeli hâli, yapay zekânın var olmayan bir kararı ya da yanlış bir künyeyi çok inandırıcı biçimde yazmasıdır. Buna “halüsinasyon” deniyor.

Haziran 2026’da bunun Türkiye’deki somut bir örneği haber oldu. Hukuki Haber’in aktarımına göre Ankara Kızılcahamam’daki bir Asliye Hukuk Mahkemesi’nde, bir avukatın savunma dilekçesinde gösterdiği Yargıtay kararları UYAP’ta bulunamadı.

• Kararların esas ve karar numaraları yapay zekâ desteğiyle eklenmiş ve hatalı çıkmıştı.
• Durumu duruşmada karşı taraf vekili dile getirdi.
• Mahkeme aynı gün Ankara Barosu’na ve Cumhuriyet Başsavcılığı’na yazı gönderdi.
• Avukat, kararların içeriğinin gerçek olduğunu, yalnızca numaraların yanlış olduğunu ve hatanın kasıtsız olduğunu savundu.

Soruşturmanın sonucu ne olursa olsun, ders açıktır. Yapay zekânın verdiği her künye, UYAP, Yargıtay veya Danıştay karar arama sistemleri ya da güvenilir bir içtihat veri tabanından tek tek kontrol edilmeden dilekçeye girmemelidir. Kontrol edilemeyen karar, hiç yazılmamalıdır.

Aynı tehlike yalnızca künyelerde değil. Mevzuat maddeleri, süreler ve harcın hesabı da sessizce yanlış gelebilir. Bunların hepsi de kontrol edilmelidir.

Dosyayı Yüklemek: Sır Saklama ve KVKK

Editörlerin telif kaygısı, avukatlıkta sır saklama yükümlülüğüne dönüşür. Avukatlık Kanunu m.36, avukatın kendisine tevdi edilen veya mesleği sebebiyle öğrendiği bilgileri açıklamasını yasaklar. Müvekkil dosyasını ayarları bilinmeyen bir sohbet aracına yüklemek bu yükümlülükle doğrudan çatışabilir.

Konunun bir de kişisel veri boyutu var. Dava dosyalarında kimlik, adres, sağlık ve ceza mahkûmiyeti gibi özel nitelikli veriler bulunur. Yapay zekâ hizmetlerinin büyük bölümü yurt dışındaki sunucularda çalışır. Bu durumda 6698 sayılı KVKK m.9 kapsamında yurt dışına aktarım kuralları gündeme gelir.

Kişisel Verileri Koruma Kurumu’nun üretken yapay zekâya ilişkin rehberi de kullanıcılara açık bir öneride bulunuyor: ad, adres ve kimlik bilgisi gibi tanımlayıcı veriler ile hukuki süreçlere ilişkin hassas bilgiler bu sistemlere girilmemeli, mümkünse bilgiler anonimleştirilmelidir.

Pratikte bunun anlamı şu:

• Kişisel bir hesapla, ücretsiz sürümde, “verilerim modeli eğitmekte kullanılsın” ayarı açıkken müvekkil dosyası yüklenmemelidir.
• Kurumsal sürümlerde verinin nerede işlendiği, ne kadar saklanacağı ve eğitimde kullanılıp kullanılmayacağı sözleşmeden kontrol edilmelidir.
• Aracın ihtiyacı olan çoğu zaman isim değil, olaydır. “Kiracı A, kiraya veren B” diye anlatılan bir olay, hukuki analiz için yeterlidir.

TBB Rehberi: Araç Kullanılabilir, Sorumluluk Devredilemez

Editörler “herkesin vicdanına kalıyor” diyordu. Avukatlar için artık bir çerçeve var. Türkiye Barolar Birliği Ağustos 2026’da avukatlara yönelik bir yapay zekâ kullanımı tavsiye rehberi yayımladı. Rehber bağlayıcı değil, tavsiye niteliğinde. Ancak bir disiplin dosyasında “özenli avukat” ölçüsü tartışılırken referans alınması şaşırtıcı olmaz.

Rehberin öne çıkan ilkeleri:

• Nihai hukuki değerlendirme devredilemez. Avukat yapay zekâyı kullanabilir, ama meslek sırrını, kişisel verileri ve nihai hukuki kararı ona bırakamaz.
• İnsan denetimi şarttır. Yapay zekâ çıktısı, avukat doğruluğunu, güncelliğini, olguları ve müvekkilin menfaatini kontrol etmeden müvekkile, mahkemeye veya idareye ulaşmamalıdır.
• Kullanım riske göre ayrılır. Rehber kullanımları serbest, sınırlı, özel güvence gerektiren ve yasak olmak üzere dört kademeye ayırıyor.
• Büro politikası yazılı olmalıdır. Onaylı araçlar, yasak veri türleri, yetki seviyeleri ve doğrulama adımları belirlenmelidir.

Kısacası hukuk, editörlerin ulaşmak istediği noktaya ulaşmaya başlıyor. Kural basittir: araç yardım eder, avukat sorumludur.

Dosya Hazırlarken Yapay Zekâyı Doğru Kullanmak

Editörlerin ortak gözlemi, aracın “çok iyi yönlendirilmesi” gerektiğiydi. Avukatlıkta bu yönlendirme üç karara dayanır: araca hangi işi verdiğiniz, hangi bilgiyi verdiğiniz ve sonucu nasıl kontrol ettiğiniz.

Büro için kısa bir kontrol listesi:

• Kullanılan araç büro tarafından onaylanmış bir kurumsal sürüm mü?
• Metindeki isim, T.C. kimlik numarası, adres ve dosya numaraları çıkarıldı mı?
• Araçtan “yeniden yazması” değil, “yalnızca düzeltmesi ve değişikliği göstermesi” istendi mi?
• Dilekçedeki her karar künyesi resmî kaynaktan açılıp okundu mu?
• Mevzuat maddeleri güncel metinden kontrol edildi mi?
• Son okumayı, imzayı atacak avukat kendisi yaptı mı?

Editörlerin “araç metni kısaltıyor, yapıyı bozuyor” şikâyetinin de basit bir çözümü var. Araca tüm dilekçeyi teslim etmek yerine paragraf paragraf çalışın. Değişiklikleri gösterilmiş hâlde isteyin ve her birini tek tek kabul edin.

Sonuç: İmzayı Atan Sorumludur

Editörlerin toplantısı “herkesin yapay zekâ okuryazarı olmasına ve telif hukukunun yeniden düzenlenmesine ihtiyaç var” tespitiyle bitiyordu. Avukatlık için bu tespit eksiksiz doğrudur. Ancak avukatın beklemeye vakti yoktur, çünkü mevcut kurallar zaten uygulanmaktadır.

Yapay zekâ, bir dosyayı hazırlarken saatler kazandırabilir. Uzun metinleri özetler, ilk taslağı çıkarır, anlatımı toparlar. Fakat dosyanın doğruluğunu, müvekkilin sırrını ve davanın stratejisini kimse avukatın yerine üstlenemez. Bir aracın yazdığı künye yanlışsa, mahkemenin karşısına çıkan araç değil avukattır.

Müvekkiller açısından da sorulacak soru “avukatım yapay zekâ kullanıyor mu?” değil, “avukatım yapay zekânın yazdığını kontrol ediyor mu?” olmalıdır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için güncel mevzuat ve resmî duyurular esas alınmalıdır.