Bilgilendirilmiş Rıza e-Nabız’da: Elektronik Onam Dönemi Başladı

Ameliyat, girişimsel işlem ya da anestezi öncesinde hastaya imzalatılan onam formları artık kâğıtla sınırlı değil. Sağlık Bakanlığı’nın hazırladığı Bilgilendirilmiş Rızanın Elektronik Ortamda Alınması Hakkında Yönetmelik, 27 Ekim 2026 tarihli ve 33413 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi. Yeni sistemle bilgilendirilmiş rıza, e-Nabız üzerinden veya sağlık tesisi aracılığıyla, cep telefonuna gönderilen tek kullanımlık SMS koduyla verilebilecek. Bu yazıda düzenlemenin ne getirdiğini, hastaların haklarını ve dikkat edilmesi gereken noktaları ele alıyoruz.

Bilgilendirilmiş Rıza Nedir, Neden Önemlidir?

Bilgilendirilmiş rıza, hastanın uygulanacak tıbbi müdahalenin niteliği, olası riskleri, alternatifleri ve müdahale yapılmazsa doğabilecek sonuçlar hakkında yeterince bilgilendirildikten sonra özgür iradesiyle verdiği onaydır. Türk hukukunda bu yükümlülüğün temel dayanaklarından biri, hekimlerin ameliyat ve benzeri müdahaleler için hastanın rızasını almasını öngören 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 70. maddesidir. Ayrıntılı kurallar ise Hasta Hakları Yönetmeliği’nde yer alır.

Rızanın usulüne uygun alınıp alınmadığı, özellikle tıbbi müdahale sonrası doğan tazminat ve sorumluluk uyuşmazlıklarında belirleyici bir delil niteliği taşır. Bu nedenle rızanın kim tarafından, ne zaman ve hangi bilgilendirmeye dayanılarak verildiğinin güvenilir biçimde kayda geçmesi hem hasta hem sağlık profesyoneli açısından önem taşır.

Elektronik Bilgilendirilmiş Rıza Nasıl Alınacak?

Yönetmelik birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesislerini kapsıyor. Sağlık Bakanlığı’nın açıklamasına göre elektronik rıza dönemi başladı ve ilk aşamada büyük cerrahi ameliyatlar, girişimsel işlemler ile anestezi uygulamaları öncesindeki formlar bu yolla alınabilecek. Süreç ana hatlarıyla şöyle işliyor:

• Kimlik doğrulama: Hasta ile işlemi yürüten sağlık meslek mensubunun kimliği müdahaleden önce doğrulanır. Doğrulama tamamlanmadan elektronik rıza süreci başlatılamaz.
• Doğrulanmış cep telefonu: Elektronik rıza için hastanın doğrulanmış bir cep telefonu numarası gerekir. Numara e-Nabız üzerinden ya da sağlık tesisi aracılığıyla doğrulanabilir; tesis aracılığıyla doğrulanan numara 12 ay geçerli kabul edilir.
• Formun sunulması: Meslek mensubu rıza formunu sisteme girerek hastaya sunar. Hasta formu e-Nabız üzerinden inceleyebilir.
• SMS koduyla onay: Hasta, telefonuna gelen tek kullanımlık kodla onay verir. Kodu e-Nabız’da kendisi girebilir veya sağlık tesisindeki yetkili personele iletebilir. Doğrulama tamamlandığında rıza alınmış sayılır.
• Kayıt: Elektronik rıza; tarih, saat, SMS doğrulama bilgisi ve meslek mensubu bilgisiyle birlikte zaman damgası ve veri bütünlük değeri taşıyacak şekilde merkezi sisteme kaydedilir ve e-Nabız’da hastanın erişimine sunulur.

Sağlık Bakanlığı açıklamasında kâğıt üzerinde ve ıslak imzayla yürütülen işlemlerin elektronik ortamda da yapılabileceği belirtiliyor. Bu ifade, elektronik yolun ıslak imzalı formun yanında bir seçenek olarak getirildiği şeklinde anlaşılmaktadır; uygulamanın sağlık tesislerinde nasıl şekilleneceği Bakanlık talimatlarıyla netleşecektir.

Kâğıt Onam ile Elektronik Rıza Arasındaki Farklar

Küçükler, Kısıtlılar ve Kanuni Temsilci

Hasta küçükse ya da kısıtlıysa elektronik rıza işlemlerini kanuni temsilci, yani veli veya vasi yürütür. Bu durumda temsilcinin kimliği ve cep telefonu da doğrulanmak zorundadır. Kanuni temsilcinin bulunmadığı, hazır olmadığı veya doğrulamanın yapılamadığı hâllerde elektronik rıza alınamaz; rıza genel kurallara göre alınmalıdır.

Bu kural, özellikle ileri yaşta ve ayırt etme gücü zayıflamış yakınlarının tedavi süreçlerini takip eden aileler için önemlidir. Yaşlı bakım hizmetleri alan bir kişi için vesayet kararı yoksa, aile bireylerinin onun adına elektronik rıza vermesi mümkün değildir; bu nedenle temsil yetkisinin önceden hukuken netleştirilmesi gerekir.

Kişisel Verilerin Korunması ve Bilgi Güvenliği

Sağlık verileri, özel nitelikli kişisel veriler arasında yer alır. Yönetmelik, Bakanlığın ve sağlık tesislerinin 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu ile ilgili mevzuata uygun teknik ve idari tedbirleri almasını, kişisel verilerin ise 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümlerine uygun işlenmesini öngörüyor. Elektronik rıza kayıtları ve iz kayıtları, fiziksel rıza belgeleri için geçerli olan saklama ve imha sürelerine tabi tutulacak.

Burada bir ayrıma dikkat çekmek gerekir: Tıbbi müdahaleye verilen bilgilendirilmiş rıza ile kişisel verilerin işlenmesine verilen açık rıza aynı şey değildir. Elektronik onam formunu onaylamak, sağlık verilerinizin her türlü amaçla işlenmesine izin verdiğiniz anlamına gelmez.

Hastalar Nelere Dikkat Etmeli?

• SMS kodunu, formun içeriğini okuyup anlamadan ve sorularınız yanıtlanmadan paylaşmayın. Kodun iletilmesi, rızanın verilmesi anlamına gelir.
• Formda müdahalenin adı, riskleri, alternatif tedavi yöntemleri ve olası komplikasyonların açıkça yazılı olup olmadığını kontrol edin.
• Müdahaleden sonra e-Nabız’daki rıza kaydını görüntüleyerek tarih, saat ve işlem bilgisinin doğruluğunu teyit edin.
• Cep telefonu numaranız değiştiyse e-Nabız’daki doğrulanmış numaranızı güncelleyin; aksi hâlde elektronik süreç işlemeyebilir.
• Dijital sistemi kullanmakta güçlük çekiyorsanız, kodu sağlık tesisindeki yetkili personele iletme imkânınız bulunduğunu, ancak bu durumda da formun size okunmasını ve açıklanmasını talep edebileceğinizi unutmayın.

Yabancı Kimlik Numarası Olanlar ve Yabancı Hastalar

Alanya, Türkiye’de en fazla yabancı nüfusun yaşadığı ilçelerden biridir ve sağlık turizmi kapsamında tedavi gören hasta sayısı da yüksektir. Yönetmelik yabancılar için ayrı bir kural koymaz; metinde yabancı, pasaport veya kimlik numarası ifadesi geçmez. Yabancı hastaların durumunu iki şart belirler: kimlik doğrulamasının yapılabilmesi ve hastaya ait doğrulanmış bir cep telefonu numarasının bulunması. Kimlik doğrulaması belirli bir belgeye bağlanmamış; sağlık tesisinin tabi olduğu mevzuata ve Bakanlığın hasta tanımlama kalite standartlarına bırakılmıştır (m.6).

99 ile Başlayan Yabancı Kimlik Numarası Olanlar

İkamet izniyle Türkiye’de yaşayan ve 99 ile başlayan yabancı kimlik numarası bulunan kişiler sağlık sistemine bu numarayla kayıtlı olduğundan kimlik doğrulaması açısından sorun yaşamaz. e-Nabız hesabı ve orada doğrulanmış numarası olan kişi formu kendisi inceleyip SMS kodunu e-Nabız’a girebilir. Hesabı yoksa sağlık tesisi kanalı kullanılır: hastaneye bildirilen numaraya kod gönderilir, hasta kodu personele iletir ve bu yolla doğrulanan numara 12 ay geçerli olur (m.7). Yönetmelik, hattın hastanın adına kayıtlı olmasını değil, numaranın hastaya ait olmasını arar. Yabancı operatörlü numaralara SMS kodunun ulaşıp ulaşmayacağı ise teknik altyapıya bağlıdır ve yönetmelikte düzenlenmemiştir.

Kimlik Numarası Olmayan Yabancılar

Turist olarak bulunan veya sağlık turizmi kapsamında yalnızca pasaportla işlem yapan hastaların e-Nabız hesabı pratikte bulunmadığından e-Nabız yolu bu kişiler için kullanılamaz. Hastane kanalının kullanılabilmesi ise tesisin pasaport üzerinden kimlik doğrulamasını yapabilmesine ve SMS kodunun hastanın telefonuna ulaşmasına bağlıdır. Elektronik yol zorunlu olmadığından, bu hastalarda kısa vadede kâğıt onam formunun kullanılmaya devam etmesi beklenebilir.

Dil Engeli ve Kanuni Temsilci

Her iki grup için en önemli risk dildir. SMS kodu onayın verildiğini belgeler, ancak hastanın gerçekten bilgilendirildiğini tek başına göstermez. Türkçe formu anlamadan kodunu personele ileten bir hasta bakımından, sonradan yeterli bilgilendirme yapılmadığı itirazı gündeme gelebilir. Bu nedenle formun hastanın anladığı dilde sunulması veya bir tercüman aracılığıyla açıklanması, hem hasta hem sağlık tesisi açısından önem taşır. Yabancı uyruklu bir çocuk veya kısıtlı hasta söz konusuysa rızayı kanuni temsilcisi verir; temsilcinin kimliği ve telefonu doğrulanamıyorsa rıza elektronik ortamda alınamaz (m.11).

Uyuşmazlıklarda Elektronik Kaydın Önemi

Tıbbi müdahale sonrasında bir komplikasyon ortaya çıktığında ilk incelenen konulardan biri, hastanın yeterli biçimde bilgilendirilip bilgilendirilmediğidir. Kâğıt formlarda zaman zaman formun müdahaleden hemen önce, matbu ve genel ifadelerle imzalatıldığı, hangi bilgilerin gerçekten aktarıldığının tespit edilemediği görülmektedir. Elektronik sistemde onayın tarih ve saati, işlemi yürüten meslek mensubu ve doğrulama bilgisi kayda geçtiğinden, rızanın ne zaman ve kim aracılığıyla alındığı daha kolay tespit edilebilecektir. Ancak kaydın varlığı, bilgilendirmenin içerik olarak yeterli olduğu anlamına gelmez; bilgilendirmenin kapsamı her somut olayda ayrıca değerlendirilir.

Yönetmelikte Hüküm Bulunmayan Hâller

Yönetmelikte düzenlenmeyen konularda Hasta Hakları Yönetmeliği hükümleri uygulanacak. Dolayısıyla hastanın bilgi alma hakkı, tedaviyi reddetme veya durdurma imkânı ve acil durumlara ilişkin genel kurallar, rızanın elektronik ortamda alındığı hâllerde de geçerliliğini koruyor. Bakanlık ayrıca kayıt standartları, zaman damgası, şifreleme ve SMS altyapısı konusunda ek usul belirleme ve tesislere talimat verme yetkisine sahip.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için güncel mevzuat ve resmî duyurular esas alınmalıdır.