Geçit Hakkı Bedeli Güncellenmeli: AYM’den Mülkiyet Hakkı Kararı

Anayasa Mahkemesi, yaklaşık yedi yıl süren bir davada geçit hakkı bedeli dava tarihindeki eski değerle hesaplanan arazi sahibinin mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Saner Ergili başvurusuna (B. No: 2020/22340) ilişkin 5 Mayıs 2026 tarihli karar, 4 Kasım 2026 tarihli ve 33420 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Karar, yola çıkışı olmayan arazilerin ve bu arazilere geçit vermek zorunda kalan komşuların sıkça karşılaştığı bir soruya açıklık getiriyor: Dava yıllarca sürdüğünde geçit için ödenecek bedel hangi tarihe göre belirlenmeli?

Geçit Hakkı Nedir, Kim Talep Edebilir?

Türk Medeni Kanunu’nun 747. maddesine göre taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, tam bir bedel karşılığında komşularından kendisine geçit hakkı tanınmasını isteyebilir. Bu hak, komşu taşınmaz üzerinde kurulan bir irtifak hakkıdır ve tapu siciline tescil edilir.

Mahkeme geçidi kurarken öncelikle hangi komşunun taşınmazı üzerinden geçidin daha uygun olacağını ve hangi güzergâhın daha az zarar vereceğini araştırır; tarafların karşılıklı yararlarını dikkate alır. Alanya’nın kırsal mahallelerinde, yayla yollarına uzak bahçelerde ve imar uygulaması tamamlanmamış tarım arazilerinde bu davalar sık görülür.

AYM Kararına Konu Olay

Uyuşmazlık İzmir’in Çeşme ilçesinde, birinci derece doğal sit alanındaki bir taşınmazla ilgilidir. Komşu taşınmazın maliki, genel yola çıkabilmek için 12 Ocak 2010’da Çeşme Sulh Hukuk Mahkemesinde geçit hakkı davası açtı. Bilirkişi incelemelerinde en uygun güzergâhın başvurucunun taşınmazı olduğu belirlendi.

Dava açılış tarihi ile karar tarihi arasında yaklaşık 6 yıl 10 ay geçmesine rağmen bedel güncellenmedi. Başvurucu, bölgedeki metrekare değerlerinin çok daha yüksek olduğunu ileri sürerek bireysel başvuruda bulundu.

Geçit Hakkı Bedeli Neden Güncellenmeliydi?

Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, uyuşmazlığı iki özel kişi arasında geçtiği için devletin Anayasa m.35 kapsamındaki pozitif yükümlülükleri açısından inceledi. Mahkemeye göre TMK m.747 ve Yargıtay içtihadı, geçit hakkının dayanağını açık ve öngörülebilir biçimde ortaya koyuyordu; sorun kanunda değil, bedelin belirlenme biçimindeydi.

Kararda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ile 14. ve 7. Hukuk Dairelerinin kararlarına yer verildi. Bu içtihada göre geçit bedeli, objektif ölçütlere göre bilirkişi aracılığıyla belirlenmeli ve hüküm verilmeden önce depo edilmelidir. Dava uzun sürmüş ve taşınmazın değeri önemli ölçüde değişmişse hüküm tarihine yakın bir tarihte yeniden değer tespiti yapılması gerekir.

AYM, somut olayda yalnızca 2014 keşfindeki metrekare değerinin dava tarihine göre yaklaşık yüzde 42 arttığını tespit etti. Buna rağmen bedelin güncellenmemesi, başvurucuya “bireysel olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet” yükledi. Geçit isteyen komşunun yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkı arasındaki adil denge bozulduğu için mülkiyet hakkının ihlal edildiğine oybirliğiyle karar verildi.

Kararın Sonuçları

• İhlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak üzere dosya Çeşme Sulh Hukuk Mahkemesine gönderildi.
• Başvurucunun 130.000 TL maddi tazminat talebi, yeniden yargılamanın yeterli giderim sağlayacağı gerekçesiyle reddedildi.
• Başvurucuya 446,90 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.446,90 TL yargılama gideri ödenmesine hükmedildi.
• Enflasyon nedeniyle depo edilen bedelin değer kaybettiği şikâyeti, ihlal zaten tespit edildiği için ayrıca incelenmedi.

Geçit Hakkı Davası Açacaklar ve Komşular İçin Pratik Sonuçlar

Karar, geçit hakkı davalarında bedelin dava açıldığı gün donmuş bir rakam olmadığını hatırlatıyor. Özellikle değerin hızla değiştiği bölgelerde dava yıllarca sürdüğünde geçit verilen taşınmazın maliki, değerin hüküm tarihine yakın bir tarihte yeniden belirlenmesini talep edebilir.

Geçit isteyen taraf açısından ise karar, yargılama uzadığında ödenecek bedelin artabileceği anlamına gelir. Bu nedenle davacının, bedelin depo edilmesi ve güncel değer tespiti konusundaki mahkeme ara kararlarını yakından izlemesi önemlidir.

Uygulamada şu noktalara dikkat edilmesinde yarar vardır:

• Güzergâh seçimi: Mahkeme yalnızca en kısa yolu değil, en az zarar veren ve karşılıklı yararı gözeten güzergâhı arar. Alternatif güzergâhlar için de bilirkişi incelemesi istenebilir.
• Bedelin kapsamı: Bedel yalnızca kullanılan alanın değerini değil, ağaç ve çit gibi kaldırılması gereken unsurlardan doğan kayıpları da içerebilir.
• Uzayan yargılama: Bozma veya ek inceleme nedeniyle dava uzamışsa, hüküm öncesinde güncel değer tespiti istenmesi ihmal edilmemelidir.
• Özel statülü alanlar: Sit alanı, orman veya koruma bölgesindeki taşınmazlarda ilgili kurum görüşünün alınmaması, Çeşme dosyasında olduğu gibi kararın bozulmasına yol açabilir.

Taşınmaz bedelinin hangi tarihe ve hangi değere göre belirleneceği sorusu yalnızca geçit davalarına özgü değildir; aynı soru kamulaştırma bedelinin tespitinde de sık tartışılır. Anayasa Mahkemesinin yakın tarihte verdiği bir başka taşınmaz kararı ise önalım davalarında rayiç bedel kuralına ilişkindir.

Bireysel Başvuru ve Yeniden Yargılama

Olağan kanun yolları tükendikten sonra mülkiyet hakkının ihlal edildiğini düşünen kişi, 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesi uyarınca kesin kararın öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir. İhlal kararı verildiğinde, aynı Kanun’un 50. maddesi gereğince dosya ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapmak üzere ilgili mahkemeye gönderilir.

Çeşme dosyasında da yeniden yargılamada mahkemenin geçit bedelini güncel değerlere göre yeniden belirlemesi beklenmektedir. Bireysel başvuru kararı yalnızca somut dosya hakkında verilmiş olsa da, uzun süren geçit davalarında bedelin nasıl belirleneceğine ilişkin yol gösterici niteliktedir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez. Somut durumunuz için güncel mevzuat ve resmî duyurular esas alınmalıdır.